De Duitse pedagoog Bollnow (1903-1991) stelde dat er in het pedagogische denken twee dominante beelden over persoonsvorming zijn: maken of laten groeien (Bollnow, 1962, pp.16-18).
Maken. Bij de eerste opvatting wordt het beeld van het ambachtelijke maken gebruikt. Zoals ambachtslieden werken met een vooropgezet plan om uit materiaal met het geschikte gereedschap iets maken, zo brengen leraren, volgens het doel dat ze voor ogen hebben, een bepaalde vorming tot stand van de leerlingen die hen zijn toevertrouwd. Opvoeden wordt hier verstaan als maken, waarbij het resultaat van de wil van de mens afhangt. Volgens Bollnow levert ethiek de doelen…en de psychologie de noodzakelijke kennis van het materiaal.
Laten groeien. Het tweede beeld is opvoeding als de kunst van het verzorgen en laten groeien, van het niet storen van de natuurlijke ontwikkeling. Het belangrijkste is om de leerlingen te behoeden voor schadelijke invloeden en te beschermen waar dat nodig is. Net als goed verzorgde planten, vinden leerlingen vanzelf hun weg in het leven.
Bollnow (pp. 18-20) stelt dat er bij persoonsvorming nog een veel fundamenteler onderscheid is, dan maken of laten groeien. Dat is het onderscheid tussen: continuïteit en discontinuïteit. Volgens hem worden mensen ook gevormd door onderbrekingen ofwel discontinuïteit. Bollnow denkt dan onder andere aan crisissituaties en risico’s en mislukkingen in de opvoeding. Een crisissituatie moeten we volgens Bollnow niet uit de weg gaan en snel willen oplossen. Het is de taak van leraren om ondersteunend aanwezig te zijn en de crises met kinderen en jongeren uit te houden. Dit betekent dat de belangrijkste pedagogische taak bij het omgaan met de dood is: luisteren en ondersteunend aanwezig zijn.
Misschien wil je meer lezen over Bollnow en beheers je de Duitse taal niet of onvoldoende. In Pedagogische Studiën verscheen een interessant artikel over het begrip persoonsvorming in het onderwijs van Elshout et al. Daarin wordt Bollnows onderscheid ook gemaakt, maar in andere bewoordingen https://pedagogischestudien.nl/article/view/19298
Daarnaast kun je nog tweedehands boeken kopen van Bollnow die in het Nederlands zijn vertaald via www.boekwinkeltjes.nl
Bollnow, O. (1962). Existenzphilosophie und Pädagogiek (tweede druk). Kohlhammer
