Terwijl Nederland gebukt gaat onder een hittegolf en er code rood is vanwege extreme hitte, vraagt het Jeugdjournaal aandacht voor het bespreekbaar maken van dood en rouw in de klas.

https://jeugdjournaal.nl/artikel/2620182-podcast-waarom-is-het-belangrijk-om-te-praten-over-de-dood

Volgens het Jeugdjournaal vinden veel leraren het lastig om met leerlingen over de dood te spreken, terwijl leerlingen daar wel behoefte aan hebben. Hoe komt dat?

De Duitse socioloog Reckwitz schrijft in Verlies: een kernprobleem van de moderniteit dat in onze samenleving de dood onzichtbaar is geworden. De reden hiervan is dat het de dood in tegenspraak is met het vooruitgangsgeloof van de moderne tijd. De dood van mensen is een hinderlijke onderbreking van het succesverhaal van meer, sneller en beter. Volgens Reckwitz heeft het onzichtbaar maken van de dood vier kenmerken, namelijk  individualisering (1), privatisering (2), medicalisering (3) en psychologisering (4).

1. Individualisering

De collectieve sterf- en rouwrituelen zijn verdwenen. Het lichaam wordt niet meer in het openbaar opgebaard, steeds vaker wordt de overledene in stilte of in besloten kring begraven, het condoleren is voor familie en vrienden, de rouwkleding en de rouwperiode verdwijnen steeds meer. De dood wordt een aangelegenheid van individu.

2. Privatisering

De dood is een aangelegenheid van de stervenden en hun naasten geworden. Er is geen religieuze gemeenschap meer die met haar rituelen verantwoordelijk is voor het omgaan met de dood. Mensen geven zelf vorm aan hun eigen uitvaart en maken een bucketlist met dingen die ze nog voor hun dood willen doen.

3. Medicalisering

Voor het omgaan met de dood zijn artsen verantwoordelijk. Ze hebben als taak de gezondheid van patiënten te herstellen en de dood zo lang mogelijk uit te stellen. De dood heeft het karakter gekregen van een nederlaag, omdat de medische zorg tekort schiet. Er zijn tal van fondsen die geld werven om onderzoek te doen naar het bestrijden van ziektes. Het doel is de dood zo lang mogelijk uitstellen. In het onderwijs zien we dit terug in sponsorlopen voor goede doelen.

4. Psychologisering

Door de individualisering en de privatisering praten we in psychologische termen over de dood. Het gaat erom hoe een individu rouwt en hoe de leerkracht daarbij ondersteuning kan bieden. Er is veel aandacht voor emoties en het onderscheid tussen normale en abnormale rouw. Veel gebruikte psychologische modellen zijn het duale procesmodel van Stroebe en Schut, waarbij de rouwende pendelt tussen verlies en herstel. Of het rouwtakenmodel van Worden.

Gezien tegen deze achtergrond is het begrijpelijk dat het voor leerkrachten lastig kan zijn om de dood bespreekbaar te maken. Wat zou een eerste stap kunnen zijn? Laat muziek horen, lees een verhaal of een sprookje voor en ga daarover in gesprek.  Vertrouw er op dat je de goede dingen doet, in de ogen van de kinderen.  Want alles is beter dan niet praten over de dood.